οι πιο γνωστοί γεωμέτρες πριν το 1980 (μέρος 1ο)

Ας μιλήσουμε για τους καθαρούς Γεωμέτρες, συγγραφείς που έγραψαν μόνο βιβλία Γεωμετρίας πριν το 1980 (μερικοί έγραψαν Αναλυτικές Γεωμετρίες σαν άλλαξε ύλη, μερικοί έγραψαν και Τριγωνομετρίες, για λόγους πληρότητας θα τους συμπεριλάβω κι αυτούς). Μεγάλωσα μετά το 1980, οπότε η εικόνα που έχω είναι τα βιβλία τους και μαρτυρίες μαθητών τους. .Έχω μια μανία να ετοιμάζω λίστες γιατί πιστεύω πως βοηθάει στην οργάνωση των πληροφοριών.

Η χρυσή εποχής της  Ευκλείδειας Γεωμετρίας στην Ελλάδα ήταν πριν το 1980 γιατί τότε ήταν πανελλαδικά εξεταζόμενη. Θα προσπαθήσω να ετοιμάσω μια αξιολογική λίστα, με τους πιο σημαντικούς γεωμέτρες του τότε, μαζί με δυο λόγια για το τί  έγραψαν. Οι πιο παλιοί μαθητές δεν είναι απαραίτητα αντικειμενικοί, γιατί είναι συνηθισμένο φαινόμενο, ο κάθε υποψήφιος να εξιδανικεύει τον καθηγητή που του έκανε μάθημα όταν ήταν υποψήφιος. Και δεν είχαν όλοι σαν υποψήφιοι τότε πρόσβαση, σε όλα τα βιβλία που κυκλοφορούσαν. Μετά το 1980, που άλλαξε η εξεταστέα ύλη και η Γεωμετρία πήγε στο περιθώριο, η συντριπτική πλειοψηφία των μαθηματικών, σταμάτησε να ενδιαφέρεται για τα βοηθήματα γεωμετρίας που κυκλοφορούσαν πριν το 1980 και πολλά συγγραφικά διαμάντια γεωμετρίας λόγω μη εμπορικού ενδιαφέροντος πολτοποιήθηκαν.  

Παρακάτω θα προσπαθήσω να βάλω σε μια σειρά τους πιο γνωστούς γεωμέτρες. Τα επόμενα μέρη θα προστεθούν στην ανάρτηση αυτή. Μελλοντικά θα μπουν σε μια άλλη ανάρτηση, οι λιγότερο γνωστοί γεωμέτρες, συγγραφείς βοηθημάτων γεωμετρίας.

μέρος 1ο / Γεωμέτρες Eπιδραστικοί

μέρος 2ο / Γεωμέτρες που ξεχωρίζουν

μέρος 3ο / Γεωμέτρες  Ιδιαίτεροι

μέρος 4ο / Γεωμέτρες Δυνατοί 

μέρος 5ο / Γεωμέτρες Με το δικό τους στυλ

μέρος 6ο / Γεωμέτρες Γνωστοί 

μέρος 1ο / Γεωμέτρες Eπιδραστικοί

• Ντάνης Γιάννης
• Ιωαννίδης Ιωάννης
• Τσίντσιφας Γιώργος

• Ντάνης Γιάννης, ο δάσκαλος της Γεωμετρίας

¨

Έγραψε τα εξής

• Γεωμετρία, η θεωρία της επιπέδου γεωμετρίας, δια τον υποψήφιον θετικών επιστημών (μπλέ)
• Γεωμετρία, η θεωρία του επιπέδου και του χώρου, δια τον υποψήφιον μ.πολυτεχνείου και  οικονομκών επιστημών (κόκκινη αρχικά, και λόγω χούντας έγινε πράσινη)
• Γεωμετρία, μεθοδολογική αντιμετώπισι των θεμάτων του χώρου 1 (1974)
• Γεωμετρία, μεθοδολογική αντιμετώπισι των θεμάτων του χώρου 2 (1972)
• Το βιβλίο της μεθοδολογίας των γεωμετρικών τόπων  (1977) 
• Μελέτη επί του συνόλου των ευθειών Simson (Διαλέξεις ΕΜΕ 1962)
• Μελέτη πάνω στα Εγγεγραμμένα και Περιγεγραμμένα Τρίγωνα Δοσμένου Τριγώνου  1954 (αδημοσίευτη)

Κάποιος μπορεί να είναι καλός Δάσκαλος Μαθηματικών.
Κάποιος μπορεί να είναι καλός συγγραφέας βιβλίων Μαθηματικών.
Ο Γιάννης Ντάνης ήταν (όπως επιβεβαίωναν μέχρι και οι εχθροί του) και τα δυο.

Ήταν ο πιο γνωστός Δάσκαλος της Γεωμετρίας στον πίνακα, μαθητές άλλων φροντιστηρίων πήγαιναν για να τον θαυμάσουν να κάνει μάθημα, πολλοί μαθητές συμπάθησαν την Γεωμετρία εξαιτίας του. Ήταν ο βασικός Γεωμέτρης στο διάσημο φροντιστήριο Αττικόν την δεκαετία του 1970 που έφθανε και 5000 υποψήφιους μαθητές τα καλοκαίρια. Είχε διδάξει πριν το Αττικόν, στο φροντιστήριο του Πάλλα.  Σαν υποψήφιος, έκανε μάθημα στην Θεσσαλονίκη, στο φροντιστήριο του Αγαθονικόπουλου. Από τότε είχε κρατήσει τα φυλλάδια με τις Ασκήσεις Γεωμετρίας του Αγαθονικόπουλου, και χάρη στον γιό του διασώθηκαν εδώ.

Έγραψε μια Επιπεδομετρία Πολυτεχνείου (δίχως άλυτες), μια δίτομη Στερεομετρία Πολυτεχνείου και ένα απίστευτο βιβλίο Γεωμετρικών Τόπων και τέλος μια Γεωμετρία Οικονομικού Κύκλου, Είχε γράψει μια διάσημη εργασία για τις Ευθείες Simson και μια αδημοσίευτη εργασία Μελέτη πάνω στα Εγγεγραμμένα και Περιγεγραμμένα Τρίγωνα Δοσμένου Τριγώνου (1954). 

Έχουμε και σκαναρισμένα τετράδια από τα μαθήματά του εδώ. Χρωστάω να σκανάρω και άλλα τετράδια από το μάθημά του.

• Ιωαννίδης Ιωάννης, ο μεγάλος γεωμέτρης, ο άνθρωπος που έφερε [την αξιωματική θεμελίωση στην Γεωμετρία] / άλλαξε την Γεωμετρία στην Ελλάδα  

Έγραψε τα εξής βιβλία

• Λιβέρης Διονύσιος & Ιωαννίδης Ιωάννης - Μαθήματα Στερεομετρίας 1η έκδοση (1952)
• Λιβέρης Διονύσιος & Ιωαννίδης Ιωάννης - Μαθήματα Στερεομετρίας 2η,  Α (1961) 
• Λιβέρης Διονύσιος & Ιωαννίδης Ιωάννης - Μαθήματα Στερεομετρίας 2η,  Β (1959)
• Λιβέρης Διονύσιος & Ιωαννίδης Ιωάννης - Μαθήματα Στερεομετρίας 2η,  Γ (1959)
• Ιωαννίδης Ιωάννης - Γεωμετρία Ι, Ευθύγραμμα Σχήματα, δια τους Υποψηφίους του ΕΜΠ (1961)
• Ιωαννίδης Ιωάννης - Γεωμετρία ΙΙ, Γεωμετρικοί Τόποι (1964)
• Ιωαννίδης Ιωάννης - Γεωμετρία ΙΙΙ, Πολύεδρα (1961)
• Ιωαννίδης Ιωάννης - Γεωμετρία ΙV, Κύλινδρος Κώνος Σφαίρα (1961)
• Ιωαννίδης Ιωάννης - Γεωμετρία του Επιπέδου Ι (1970)
• Ιωαννίδης Ιωάννης - Γεωμετρία Ι, Επίπεδος Γεωμετρία Ι (1970)
• Ιωαννίδης Ιωάννης - Γεωμετρία ΙΙ, Γεωμετρικοί Τόποι και Κατασκευαί 
• Ιωαννίδης Ιωάννης - Γεωμετρία ΙΙΙ, των Μη Επιπέδων Σχημάτων 
• Ιωαννίδης Ιωάννης - Γεωμετρία 1, Ευθύγραμμα Σχήματα (κόκκινο 1970+)
• Ιωαννίδης Ιωάννης - Γεωμετρία 3, Κύκλος (πορτοκαλί 1970+)
• Ιωαννίδης Ιωάννης - Γεωμετρία 6, Όμοια Σχήματα (πράσινο 1970+)
• Ιωαννίδης Ιωάννης - Γεωμετρία 12, Πολύεδρα (μπλε 1970+)
• Ιωαννίδης Γιάννης, Τεμπέλης Κώστας - Ασκήσεις Γεωμετρίας 1, Γεωμετρία του Επιπέδου (1975)
• Έγχρωμη - μεθοδική Εγκυκλοπαίδεια Μαθηματικών Εκδόσεις Παγουλάτου 1973 / Γεωμετρία Επιπέδου + Χώρου : τόμος Β 
• Έγχρωμη - μεθοδική Εγκυκλοπαίδεια Μαθηματικών Εκδόσεις Παγουλάτου 1973 / Γεωμετρία Παραστατική + Τριγωνομετρία + Αναλυτική Γεωμετρία Επιπέδου: τόμος Γ

Τα συναισθήματα των υποψηφίων για τον Ιωαννίδη είναι ανάμεικτα για διαφορετικούς λόγους. Tα σχολικά βιβλία που έγραψε τα έτη 1968 και 1969 δυσκόλεψαν μαθητές και καθηγητές στο σχολείο λόγω της αξιωματικής θεμελίωσης κατά Hilbert. Αντίθετα τα εξωσχολικά του βοηθήματα άλλαξαν την Γεωμετρία στην Ελλάδα, αποτέλεσαν ένα σταθμό στην φροντιστηριακή παιδεία. Οι μαθητές του στα φροντιστήρια και όσοι τον είχαν επιμελητή σε Παραστατική και Προβολική γεωμετρία στο ΕΜΠ μιλούν με θαυμασμό. Μερικά από τα φροντιστήρια που δίδαξε Γεωμετρία ήταν το Φροντιστήριο Μαντά, το Πανσπουδαστικόν Ξυνή και το φροντιστήριο Τομή.

Για τα σχολικά βιβλία του και για τα λυσάρια τους δείτε εκεί. 

Όποιος έγραψε λυσάρι για σχολικό του Ιωαννίδη έκανε άθλο.

Ευτυχώς που ο Αρίστος Δημητρίου έγραψε λυσάρι για την σχολική Επιπεδομετρία Δ' Γυμνασίου και δεν έμειναν άλυτες για πάντα οι ασκήσεις εκείνες.

Ας μιλήσω μόνο για τα βοηθήματα εδώ. Ο Ιωαννίδης είχε μια εμμονή με την Αξιωματική Θεμελίωση κατά Hilbert. Έγραψε μια επίτομη Στερεομετρία αρχικά με τον Λιβέρη, στην 2η έκδοση έγινε τρίτομη. Αργότερα έγραψε μια Στερεομετρία μόνος του. Από επιπεδομετρίες έγραψε αρχικά τα Ευθύγραμμα Σχήματα, σε διάφορες εκδόσεις, μια ξακουστή Επιπεδομετρία με τίτλο Επίπεδος Γεωμετρία, μια Γεωμετρία του Επιπέδου γραμμένη αυστηρά κατά Hilbert, που δύσκολα διαβάζεται. Επίσης έγραψε δυο βιβλία για γεωμετρικούς τόπους και κατασκευές. Κάποια στιγμή μετέφρασε έναν τόμο Γεωμετρίας Εγκυκλοπαίδειας στα Ελληνικά, που τελικά ονομάστηκε Έγχρωμη - μεθοδική Εγκυκλοπαίδεια Μαθηματικών των εκδόσεων Παγουλάτου. Στην εγκυκλοπαίδεια αυτή έκανε τόσες δικές του προσθήκες, ώστε το αποτέλεσμα να είναι η πιο φιλική και κατανοητή Γεωμετρία που έγραψε ποτέ ο Ιωαννίδης, σύμφωνα με τα λόγια του Αρίστου Δημητρίου, με τον οποίο συνεργάστηκε στην Εγκυκλοπαίδεια αυτήν.  Έγραψε και μια συλλογή ασκήσεων επιπεδομετρίας με τον Κώστα Τεμπέλη. 

Την δεκαετία του 1970 ξεκίνησε μια φιλόδοξη 12τομη σειρά Γεωμετρίας, από τις εκδόσεις Κορφιάτη, αλλά από την σειρά αυτή κυκλοφόρησαν τελικά μόνο τα τεύχη με αριθμούς 1,3,6,12 . Ελάχιστα αντίτυπα υπάρχουν ακόμα στο βιβλιοπωλείο του Κορφιάτη, από τους άλλους αριθμούς, το 12 είναι πλέον εξαντλημένο γι' αυτό και το σκάναρα. Υπάρχει κι ενα αδημοσίευτο από την σειρά αυτή εκεί έξω, προσπαθώ και ελπίζω να καταφέρω να διασωθεί.  Χάρη στον γιό του, διασώθηκαν και χειρόγραφες σημειώσεις του εδώ.

Ας αναφέρω ονομαστικά με ποιους γεωμέτρες συνεργάστηκε ο μεγάλος Ιωάννης Ιωαννίδης.

- Διονύσιος Λιβέρης (έγραψαν μαζί τα Μαθήματα Στερεομετρίας και συνεργάστηκαν στο περιοδικό Μαθηματική Αλήθεια)
- Χρήστος Ταβανλής (συνεργάστηκαν (;) σ' ένα βιβλίο Γεωμετρικών Τόπων, και του προλόγισε τα βιβλία Μαθήματα Γεωμετρίας 1 και 2)
- Κώστας Τεμπέλης (έγραψαν μαζί το βιβλίο Ασκήσεις Γεωμετρίας 1, Γεωμετρία του Επιπέδου )
- Αρίστος Δημητρίου  (τον βοήθησε ο Δημητρίου στον τόμο Γεωμετρίας της Εγκυκλοπαίδειας Παγουλάτου )
- Σπύρος Σπηλιόπουλος (του προλόγισε το βιβλίο  Γεωμετρικοί Μετασχηματισμοί 1, εισαγωγή)

• Τσίντσιφας Γιώργος, ο παγκοσμίου φήμης γεωμέτρης, με την απίστευτα καλή ασκησιογραφία 

Έγραψε τα εξής βιβλία

• Ζουρνάς Ιωάννης, Μπαλλής Στέφανος, Τσίντσιφας Γιώργος - Άλγεβρα Β, τεύχος Α 
• Ζουρνάς Ιωάννης, Μπαλλής Στέφανος, Τσίντσιφας Γιώργος - Άλγεβρα Β, τεύχος Β
• Ζουρνάς Ιωάννης, Μπαλλής Στέφανος, Τσίντσιφας Γιώργος - Γεωμετρικοί Τόποι 
• Ζουρνάς Ιωάννης, Μπαλλής Στέφανος, Τσίντσιφας Γιώργος - Συμπλήρωμα Μαθηματικών
• Ζουρνάς Ιωάννης, Μπαλλής Στέφανος, Τσίντσιφας Γιώργος - Τριγωνομετρία
• Σύγχρονον Φροντιστήριο  - Ασκήσεις Γεωμετρίας 1968
• Τσίντσιφας Γιώργος - Γεωμετρία Ι, Επιπεδομετρία, αποδεικτικαί προτάσεις
• Τσίντσιφας Γιώργος - Γεωμετρία ΙΙΙ, Στερεομετρία
• Τσίντσιφας Γιώργος - Γεωμετρικοί Τόποι, Γεωμετρικαί Κατασκευές
• Τσίντσιφας Γιώργος - Γεωμετρικοί Μετασχηματισμοί
• Μπαλής Στέφανος, Τσίντσιφας Γιώργος - Ευκλείδεια Γεωμετρία Α΄ Λυκείου 1999 (αδημοσίευτο)

Ήταν ο ΄γεωμέτρης, με διεθνή αναγνώριση από παλιά, που θαύμαζαν οι Βορειοελλαδίτες για το μάθημά του. Είχε γράψει μια θρυλική επιπεδομετρία , την οποία έκρυβαν οι γεωμέτρες στην Αθήνα τότε, και την είχα αν ήθελα να βρούν τίποτα δύσκολες ασκήσεις, που να μην προέρχονται από τους Ιησουίτες. Ήδη από τα παραρτήματα στις πρώτες Ασκήσεις Γεωμετρίας που είχε γράψει, πριν γράψει την Επιπεδομετρία του, φαινόταν ότι είχε περίεργες γεωμετρικές ανησυχίες. Τη  δεκαετία του 1970, στο φροντιστήριο Σύγχρονον, οι διάσημοι μαθηματικοί Ζουρνάς, Μπαλλής και Τσίντσιφας, έφθασαν στο σημείο να διδάσκουν μέχρι και 2500 υποψήφιους σε ένα σχολικό έτος, τεράστιο νούμερο για την Θεσσαλονίκη. Η επιπεδομετρία του στέκεται και για προετοιμασία για ολυμπιάδες ακόμα και τώρα. Οι γενικές της ασκήσεις, παραμένουν άλυτες και για παγκοσμίου φήμης Έλληνες γεωμέτρες του σήμερα.

Έγραψε εκτός από την ξακουστή Επιπεδομετρία, μια Στερεομετρία, ένα βιβλίο Γεωμετρικών Τόπων (με τους Ζουρνά και Μπαλλή), ένα βιβλίο Τόπων και Κατασκευών . Ίσως συμμετείχε σε άλλα βιβλία του φροντιστηρίου που είναι και τα άλλα δυο ονόματα Ζουρνάς και Μπαλλής, ίσως όχι μιας και στα πρώτα χρόνια του φροντιστηρίου, είχαν συμφωνήσει να βάζουν και τα 3 ονόματα σε όλα τα βιβλία του φροντιστηρίου. 

Συμμετέχει από τότε σε διεθνή μαθηματικά περιοδικά ολυμπιάδων  (πχ Crux), στέλνοντας εργασίες είτε ασκήσεις σε προχωρημένα θέματα γεωμετρίας, συνήθως γεωμετρικές ανισότητες. Μερικά γεωμετρικά του άρθρα στο περιοδικό Σύγχρονον και στο περιοδικό Μαθηματική παιδεία σας περιμένουν εδώ.

Το 1999 έγραψε με τον Στέφανο Μπαλλή, μια σχολική Γεωμετρία, αρκετά διαφορετική με την εικόνα που έχουμε συνηθίσει να λέμε σχολικό βιβλίο Γεωμετρίας, επειδή τότε είχε προκηρυχθεί σχετικός διαγωνισμός για νέα σχολικά βιβλία Γεωμετρίας. Σταθήκαμε τυχεροί που έφθασε το αδημοσίευτο αυτό βιβλίο στα χέρια μου, γιατί θα έκανα ο,τι πέρναγε από τα χέρια μου για να μην χαθεί ο κόπος των συγγραφέων. Τελικά προσπάθησα το 2025 και πήρα το ΟΚ για να ανεβεί δημόσια και να το εκτιμήσουν και χαρούν όσοι αγαπούν την Γεωμετρία και δεν φορούν παρωπίδες. Ορίστε το βιβλίο αυτό, ένα σχολικό βιβλίο μπροστά από την εποχή του εδώ,

Συνεχίζεται ....

Τα επόμενα μέρη θα προστεθούν στην ανάρτηση αυτή.

μέρος 2ο / Γεωμέτρες που ξεχωρίζουν

μέρος 3ο / Γεωμέτρες  Ιδιαίτεροι

μέρος 4ο / Γεωμέτρες Δυνατοί 

μέρος 5ο / Γεωμέτρες Με το δικό τους στυλ

μέρος 6ο / Γεωμέτρες Γνωστοί